KÇKadir Çokçevik
Ana sayfa › Makaleler › Metan azaltımı
Makale · Atıktan enerji

COP31’in Sessiz Önceliği: Atık ve Atıksuda Metan Azaltımı

İklim tartışmaları çoğu zaman karbondioksit üzerinedir; oysa yakın vadeli ısınmayı yavaşlatmanın en hızlı yolu metandır. Antalya’daki COP31’de de metan, enerji dönüşümü başlığının yanında öne çıkan konulardan biri. Nedeni basit: metan, atmosferde kalış süresi görece kısa (yaklaşık 12 yıl) olsa da, molekül başına çok daha güçlü bir sera gazıdır ve sanayi devriminden bu yana yaşanan ısınmanın yaklaşık %30’undan sorumludur (IEA, Global Methane Tracker 2025).

Kimin kaleminden? Üretici ve EPC firmasından bağımsız çalışan Enerji ve Su Yönetimi Danışmanı Kadir Çokçevik tarafından.

Metan neden bu kadar kritik?

Uluslararası Enerji Ajansı’nın verilerine göre küresel metan emisyonu yılda yaklaşık 610 Mt düzeyindedir ve bunun neredeyse üçte ikisi insan kaynaklıdır. İnsan kaynaklı metanın üç büyük kalemi tarım, enerji ve atıktır; atık sektörü (düzenli depolama sahaları ve atıksu) tek başına insan kaynaklı metanın yaklaşık beşte birini oluşturur (UNEP, Global Methane Assessment, 2021). 2021’de açıklanan Global Methane Pledge, 2030’a kadar metan emisyonlarının 2020’ye göre en az %30 azaltılmasını hedefliyor. Atık, bu hedefin en erişilebilir parçalarından biridir: çürüyen organik atık zaten metan üretir; mesele onu atmosfere bırakmak yerine yakalayıp enerjiye çevirmektir.

İki yönlü kazanç: metanı yok et, elektrik üret

Düzenli depolama sahalarında organik atık anaerobik olarak ayrışır ve içeriğinin yaklaşık yarısı metan olan depo gazı (LFG) açığa çıkar. Bu gaz toplanıp bir motorda yakıldığında iki şey birden olur: güçlü bir sera gazı olan metan, çok daha zayıf etkili CO₂’ye dönüşerek etkisizleştirilir; aynı anda elektrik üretilerek şebeke elektriği ikame edilir. Yani tek bir müdahale hem azaltım (metan tahribi) hem de enerji kazanımı sağlar.

Vaka: Odayeri Çöp Gazı Santrali (İstanbul)

Bu mantığın Türkiye’deki en büyük ölçekli örneklerinden biri, İstanbul’un Eyüp ilçesindeki İSTAÇ’a ait düzenli depolama sahasında kurulu Odayeri Çöp Gazı Santrali’dir (işletmeci: Ortadoğu Enerji). Tesisin kurulu gücü 33,81 MWe’dir ve yıllık yaklaşık 247 GWh elektrik üretir (2020 üretimi 244 GWh). Bu, ortalama 68.000 kişinin elektrik ihtiyacına karşılık gelir ve tesis Türkiye’nin en büyük biyogaz/çöp gazı santralleri arasındadır.

Projenin iklim açısından değeri çift katmanlıdır. Birincisi, aksi hâlde atmosfere kaçacak depo gazı metanı yakalanıp yakılarak etkisizleştirilir — bu, Global Methane Pledge’in tam olarak hedeflediği türden bir müdahaledir. İkincisi, üretilen ~247 GWh/yıl elektrik şebekeden çekilecek fosil kaynaklı üretimi ikame eder; Türkiye şebeke ortalaması dikkate alındığında bu kaba bir tahminle yılda yüz bin ton mertebesinde CO₂ ikamesine denk gelir (şebeke emisyon faktörüne bağlı; kesin değer tesise özeldir). Çıkarılan ders şudur: atık, bir bertaraf yükü olarak değil, yakalanabilir bir enerji ve iklim kaynağı olarak görülmelidir.

Saha perspektifi

Her depolama sahası ya da atıksu tesisi bir Odayeri değildir; belirleyici olan organik atık miktarı, sahanın yaşı ve gaz toplama altyapısının niteliğidir. Küçük ve orta ölçekli belediyelerde gazın elektriğe mi çevrileceği, yoksa saflaştırılıp (biyometan) başka bir kullanıma mı yönlendirileceği ayrı bir değerlendirme ister. Bağımsız bir yaklaşımda amaç, iyimser bir projeksiyon değil; saha gazı ölçümüne dayalı, metan yakalama verimini ve geri ödemeyi birlikte gösteren gerçekçi bir fizibilitedir. COP31’in metan gündemi, bu tür projeleri artık yalnızca enerji değil, iklim performansı açısından da öne çıkarıyor.

Kaynaklar

  • IEA (2025). Global Methane Tracker 2025 (iea.org). Küresel metan ~610 Mt/yıl; insan kaynaklı ~2/3; metan sanayi devrinden bu yana ısınmanın ~%30’u; atmosferik ömür ~12 yıl.
  • UNEP & CCAC (2021). Global Methane Assessment. Atık sektörü insan kaynaklı metanın ~%20’si; Global Methane Pledge: 2030’a kadar 2020’ye göre ≥%30 azaltım.
  • Odayeri Çöp Gazı Santrali, İstanbul (İSTAÇ düzenli depolama sahası; işletmeci Ortadoğu Enerji): 33,81 MWe kurulu güç, ~247 GWh/yıl (2020: 244 GWh), ~68.000 kişinin elektriği (enerjiatlasi.com verileri; İSTAÇ çöp gazı tesisleri).
  • COP31 bağlamı: BM İklim Değişikliği Konferansı, 9-20 Kasım 2026, Antalya.
Metan neden CO₂’den daha acil?

Metan atmosferde kısa ömürlü (~12 yıl) ama çok güçlü bir sera gazı; kesmek yakın vadeli ısınmayı en hızlı yavaşlatan müdahaledir.

Çöp gazı santrali iklim açısından ne sağlar?

Aksi hâlde atmosfere kaçacak metanı yakarak etkisizleştirir ve aynı anda şebeke elektriğini ikame eden üretim yapar — çifte kazanç.

Her belediye için ekonomik mi?

Belirleyici olan organik atık miktarı, saha yaşı ve gaz toplama altyapısıdır; küçük sahalarda farklı değerlendirme gerekebilir.

Kurumunuza özel değerlendirme

Üreticiden ve EPC’den bağımsız teknik değerlendirme ve fizibilite desteği.

İletişime Geç

İlgili sayfalar